Tảo hôn tại Yemen: Bi kịch nhân đạo và sự sụp đổ thể chế

Phần 1: Thực trạng Tảo hôn và Bối cảnh Xã hội - Kinh tế tại Yemen

Phân tích sự phổ biến mang tính hệ thống của nạn tảo hôn tại Yemen, chỉ ra bối cảnh nghèo đói, mù chữ và chiến tranh kéo dài đã biến trẻ em thành công cụ tài chính và cơ chế sinh tồn gượng ép cho các gia đình bị đẩy đến cùng cực.

1.1. Bức tranh toàn cảnh về tỷ lệ tảo hôn và biến động qua các mốc thời gian

Nạn tảo hôn tại Yemen không phải là những vụ việc đơn lẻ mang tính đột biến, mà là một căn bệnh trầm kha mang tính hệ thống, gặm nhấm sinh mạng và phẩm giá của hàng triệu bé gái qua nhiều thập kỷ. Quan sát xu hướng biến động lịch sử, số liệu thực chứng phản ánh một tiến trình giảm dần nhưng vô cùng chậm chạp và dễ tổn thương. Vào năm 1998, có tới 52,9% phụ nữ Yemen phải bước vào đời sống hôn nhân trước 18 tuổi. Tỷ lệ này ghi nhận mức giảm xuống 37,8% vào năm 2003, tiếp tục hạ xuống 35,4% vào năm 2008, 34,3% vào năm 2013 và chạm mốc 29,6% vào năm 2023. Tuy nhiên, sự sụt giảm trên tỷ lệ phần trăm không thể che đậy quy mô khủng hoảng tàn khốc trong thực tế. Đến năm 2023, ước tính vẫn còn khoảng 3,8 triệu bé gái Yemen (tương đương khoảng 30%) bị buộc phải kết hôn khi chưa đủ 18 tuổi. Đáng phẫn nộ hơn, có tới khoảng 1,3 triệu bé gái (chiếm khoảng 7%) bị tước đoạt tuổi thơ để trở thành vợ khi chưa tròn 15 tuổi.

Nạn tảo hôn phơi bày sự phân hóa sâu sắc theo môi trường sống và điều kiện kinh tế xã hội. Thống kê năm 2023 chỉ ra rằng tỷ lệ tảo hôn ở khu vực nông thôn lên tới 31,0%, vượt trội so với mức 26,5% tại khu vực đô thị. Sự chênh lệch này càng nhói lòng khi bóc tách theo các tầng lớp thu nhập: nhóm nghèo nhất chịu tỷ lệ tảo hôn cao nhất ở mức 37,7%, tiếp theo là nhóm thứ hai với 27,1%, nhóm trung lưu đạt 30,6%, nhóm thứ tư giữ mức 30,5% và nhóm giàu nhất ghi nhận 23,0%. Bất bình đẳng kinh tế đã biến những đứa trẻ nghèo khổ nhất thành đối tượng dễ bị tổn thương nhất trước các giao dịch hôn nhân gượng ép.

Mối liên hệ giữa trình độ học vấn và nguy cơ bị gả ép là một bằng chứng đanh thép cho thấy sự thất bại của hệ thống giáo dục công. Số liệu năm 2023 khẳng định tỷ lệ tảo hôn ở nhóm bé gái không được đi học chạm ngưỡng 39,5%, nhóm có giáo dục tiểu học là 37,0%, trong khi nhóm đạt trình độ trung học hoặc cao hơn sụt giảm mạnh xuống còn 22,3%. Khi tri thức bị dập tắt, khả năng tự vệ của trẻ em hoàn toàn bị triệt hạ.

Xung đột vũ trang bùng nổ càng châm ngòi cho sự bùng phát cực đoan của nạn ép hôn. Tại miền Bắc Yemen, các cuộc khảo sát thực địa ghi nhận có tới 72% nạn nhân được phỏng vấn kết hôn ở độ tuổi từ 13–15, và 17% kết hôn ở độ tuổi từ 8–12. Tại miền Nam, 62% nạn nhân phải lập gia đình trước 16 tuổi. Nhìn lại lịch sử khảo sát, dữ liệu năm 2006 từng ghi nhận 52% bé gái kết hôn trước 18 tuổi và 14% trước 15 tuổi; trong khi khảo sát của UNICEF năm 2013 xác nhận 19% phụ nữ ở lứa tuổi 15–49 đã kết hôn từ trước 15 tuổi. Không phải ngẫu nhiên mà vào năm 2011, Yemen bị xếp ở vị trí chót bảng – đứng thứ 135 trên 135 quốc gia – trong Báo cáo Khoảng cách Giới Toàn cầu của Diễn đàn Kinh tế Thế giới.

Về mặt pháp lý quốc tế, Yemen đã phê chuẩn Công ước về Quyền Trẻ em (CRC) vào ngày 01/05/1991 và tham gia Công ước Xóa bỏ Mọi Hình thức Phân biệt Đối xử đối với Phụ nữ (CEDAW) từ năm 1984. Quốc gia này cũng cam kết thực hiện Mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên Hợp Quốc, cụ thể là Chỉ tiêu SDG 5.3 về xóa bỏ các hủ tục gây hại cho trẻ em và nạn ép hôn trước năm 2030. Thế nhưng, những văn kiện quốc tế này hoàn toàn biến thành những lời hứa suông. Bất cập cốt lõi nằm ở sự thất bại triệt để trong việc lồng ghép và thực thi các cam kết quốc tế vào hệ thống luật pháp nội địa. Tỷ lệ mù chữ ở phụ nữ Yemen duy trì ở mức báo động gần 75%, biến các quyền hợp pháp trên giấy tờ thành điều vô nghĩa. Cấu trúc xã hội bị tha hóa đến mức coi việc gả bán con gái là một giao dịch thương mại sòng phẳng: thu tiền hồi môn để chi trả chi phí sinh tồn cho các thành viên còn lại trong gia đình.

1.2. Áp lực xung đột, nghèo đói và thảm họa nhân đạo như những động lực thương mại hóa tảo hôn

Cuộc nội chiến tàn khốc bùng phát từ năm 2014 đã giáng một đòn chí mạng vào nền kinh tế Yemen, tàn phá hoàn toàn hạ tầng xã hội và đẩy hơn 14 triệu người vào nguy cơ nạn đói cực độ. Trong bối cảnh kiệt quệ tài chính, tảo hôn không còn giữ dáng vẻ của một tập tục truyền thống đơn thuần, mà biến tướng thành một động lực thương mại hóa tàn nhẫn phục vụ cho sự sinh tồn gượng ép. Báo cáo của tổ chức Oxfam từng ghi nhận một trường hợp ghê rợn và xót xa: một gia đình kiệt quệ vì đói khát đã phải gả đứa con gái mới 3 tuổi để lấy tiền hồi môn mua lương thực cứu sống cả nhà. Đó không còn là hôn nhân, đó là sự hy sinh thân phận của một đứa trẻ nhỏ trên bàn thờ của sự túng quẫn.

Sự suy sụp thể chế còn mở đường cho hiện tượng "kết hôn du lịch" (tourist/temporary marriage) phát triển nhói lòng. Những người đàn ông giàu có từ các quốc gia láng giềng tìm đến các vùng quê nghèo tại Yemen để kết hôn ngầm với các bé gái mới 15 tuổi hoặc nhỏ hơn. Bản chất của những hợp đồng này là sự mua bán tình dục trá hình, thương mại hóa thể xác trẻ em dưới danh nghĩa hôn nhân chớp nhoáng.

Hệ lụy y tế từ các giao dịch này là một thảm họa nhân đạo gặm nhấm tương lai đất nước. Tỷ lệ tử vong thai sản tại Yemen duy trì ở mức kinh hoàng 370 trên 100.000 ca sinh. Trong đó, phụ nữ và bé gái dưới 20 tuổi chiếm tới 1/3 tổng số ca tử vong mẹ. Tình trạng mang thai ở lứa tuổi vị thành niên – khi cơ thể chưa phát triển hoàn thiện và hoàn toàn thiếu vắng sự hỗ trợ y tế chuyên môn trong điều kiện chiến tranh – đã đẩy hàng ngàn bé gái vào bản án tử hình được báo trước.

Xét dưới góc độ chuẩn mực quốc tế, các hành vi này vi phạm nghiêm trọng những nghĩa vụ pháp lý tối thượng. Nhận xét kết luận của Ủy ban CEDAW năm 2009 (văn kiện CEDAW/C/YEM/CO/6, Đoạn 30 & 33) cùng Ủy ban CRC năm 2014 (văn kiện CRC/C/YEM/CO/4, Đoạn 48-49 & 81-82) đã đanh thép yêu cầu chính quyền Yemen phải ngăn chặn ngay lập tức nạn du lịch tình dục và bóc lột trẻ em núp bóng hôn nhân. Hành vi này chà đạp trực diện lên Điều 6 của Công ước CRC về quyền sống, quyền tồn tại và phát triển tối đa của trẻ em.

Sự rạn nứt của bộ máy nhà nước do xung đột đã làm vô hiệu hóa hoàn toàn cơ chế bảo vệ công. Việc gả ép trẻ em bị bóp méo thành một "cơ chế tự vệ" giả tạo hoặc một chiến lược kinh tế gượng ép để giảm bớt số miệng ăn. Chính sự buông lỏng, thờ ơ và bất lực của các cơ quan chức năng đã biến luật pháp thành bù nhìn, tạo điều kiện cho hành vi mua bán người tiếp tục công khai diễn ra dưới chiếc mặt nạ của các giao dịch hôn nhân truyền thống.

Phần 2: Khoảng trống Pháp lý và Sự Khủng hoảng trong Cấu trúc Pháp luật Quốc gia

Phân tích quá trình thoái lùi của hệ thống pháp luật Yemen từ việc hủy bỏ độ tuổi kết hôn tối thiểu đến sự mâu thuẫn sâu sắc giữa quy định pháp lý quốc gia với các trường phái luật pháp Hồi giáo và công pháp quốc tế.

2.1. Lịch sử biến động lập pháp và lỗ hổng từ Luật Nhân thân (Personal Status Law)

Sự sụp đổ thể chế tại Yemen không chỉ diễn ra trên chiến trường khốc liệt, mà đã bắt nguồn từ sự thoái lùi tàn khốc của hệ thống lập pháp dân sự. Lịch sử tư pháp của quốc gia này ghi nhận một kịch bản đảo ngược đầy nghịch lý, nơi quyền con người bị tước đoạt dần theo tiến trình thời gian.

Trước mốc hợp nhất đất nước vào năm 1990, cả hai miền Yemen đều sở hữu những khung pháp lý tương đối tiến bộ so với mặt bằng chung khu vực. Nam Yemen áp dụng Luật Gia đình năm 1978 với quy định cứng rắn về độ tuổi kết hôn tối thiểu là 16 tuổi cho cả nam và nữ. Trong khi đó, Bắc Yemen áp dụng Luật số 3 năm 1978, ấn định độ tuổi tối thiểu là 16 tuổi kèm theo điều kiện bắt buộc về sự "trưởng thành" của hai bên.

Thế nhưng, tiến trình hợp nhất quốc gia lại mở ra một chương tối u thảm cho số phận của hàng triệu bé gái. Luật Nhân thân số 20 ban hành năm 1992 sau khi hợp nhất ban đầu hạ độ tuổi kết hôn tối thiểu xuống mốc 15 tuổi. Đến năm 1999, dưới áp lực chính trị dữ dội từ phe Hồi giáo bảo thủ trong Quốc hội, điều khoản quy định độ tuổi tối thiểu 15 tuổi bị hủy bỏ hoàn toàn.

Chính sự xóa bỏ này đã biến Yemen thành một khoảng trống pháp lý mênh mông, tạo kẽ hở cho các giao dịch ép hôn trẻ em hoành hành. Luật Nhân thân hiện hành cố tình tạo ra một sự tách biệt đầy ma quái giữa việc ký hợp đồng hôn nhân ('aqd) và việc động phòng (dukhūl).

Bộ luật này hoàn toàn không ấn định bất kỳ giới hạn độ tuổi nào cho việc ký kết hợp đồng hôn nhân. Mọi kẽ hở thực thi đều tập trung vào Điều 15 Luật Nhân thân, nơi quy định việc động phòng chỉ phụ thuộc vào việc người phụ nữ "sẵn sàng" hoặc bắt đầu có kinh nguyệt. Trên thực tế, khái niệm "sẵn sàng" mờ mịt này bị các nhóm bảo thủ và hội đồng giáo sĩ diễn giải tùy tiện, hạ thấp cột mốc xuống chỉ còn 9 tuổi.

Sự tha hóa của hệ thống tư pháp còn bộc lộ qua sự mâu thuẫn nội tại trớ trêu giữa các điều khoản pháp lý. Điều 24 Luật Nhân thân tuyên bố đanh thép rằng mọi hợp đồng hôn nhân dựa trên sự cưỡng ép đều hoàn toàn vô hiệu. Tuy nhiên, thứ tinh thần pháp lý giả tạo đó lập tức bị triệt hạ bởi Điều 23 và Điều 7 của chính bộ luật này.

Điều 23 Luật Nhân thân mặc nhiên quy định rằng sự đồng ý của một trinh nữ được biểu thị đơn giản thông qua "sự im lặng". Trong khi đó, Điều 7 trao quyền sinh sát tuyệt đối cho người giám hộ nam (wali), cho phép họ đứng ra thay mặt đứa trẻ để giao kết hợp đồng.

"Làm sao một đứa trẻ 9 hay 10 tuổi có thể cất lời phản kháng trước áp lực của người cha và cả một cấu trúc gia trưởng thống trị? Sự im lặng vì sợ hãi và chưa đủ nhận thức của các bé gái đã bị hệ thống pháp luật bóp méo thành 'sự đồng thuận'."

Sự tách rời nhân tạo giữa việc "ký hợp đồng" và "động phòng" đã biến hôn nhân thành một vỏ bọc giao dịch tài sản hợp pháp. Người cha có thể gả bán đứa con gái mới đi lẫm chẫm để lấy tiền hồi môn, còn pháp luật dân sự đành khoanh tay đứng nhìn vì cho rằng chưa xảy ra hành vi động phòng. Kẽ hở này đã dung dưỡng cho nạn mua bán người và cưỡng hiếp trẻ em diễn ra công khai dưới chiếc ô bảo hộ của nhà nước.

2.2. Sự xung đột giữa luật tục địa phương, diễn giải tôn giáo và nghĩa vụ quốc tế

Sự trì trệ pháp lý đã đẩy Yemen vào một trạng thái ngoại lệ đầy xót xa trên bản đồ tư pháp toàn cầu. Cùng với Ả Rập Xê Út (trước thời điểm cải cách năm 2020), Yemen tồn tại như một trong hai quốc gia hiếm hoi trên thế giới hoàn toàn không có luật định về độ tuổi kết hôn tối thiểu.

Để bào chữa cho sự chậm trễ này, phe bảo thủ thường viện dẫn sự đa dạng trong diễn giải luật Hồi giáo (Fiqh). Nhìn vào hệ thống giáo luật, trường phái Shafi'i và Hanbali ấn định tuổi trưởng thành pháp lý là 15 tuổi cho cả hai giới; trường phái Maliki đặt mốc 17 tuổi. Trong khi đó, trường phái Hanafi cho phép khoảng dao động 12–18 tuổi đối với nam và 9–17 tuổi đối với nữ dựa trên dấu hiệu dậy thì; còn trường phái Ja'fari hạ mốc xuống 15 tuổi cho nam và 9 tuổi cho nữ.

Tuy nhiên, việc lấy sự bất đồng học thuật làm lý do đóng băng lập pháp là một sự ngụy biện chính trị hèn nhát. Đặt trong đối chiếu với toàn bộ khu vực Trung Đông và Bắc Phi (MENA), luận điệu của phe bảo thủ Yemen hoàn toàn bị bẻ gãy.

Hàng loạt quốc gia lấy Sharia làm nền tảng tột cùng của pháp luật như Ai Cập, Maroc, Algérie, Iraq, Jordan hay UAE đều đã luật hóa độ tuổi kết hôn tối thiểu là 18 tuổi, hoặc ấn định ranh giới 16–18 tuổi kèm theo các điều kiện thẩm định tư pháp cực kỳ nghiêm ngặt. Ngay cả Ả Rập Xê Út – pháo đài cuối cùng của tư tưởng Wahhabi – cũng đã ban hành sắc lệnh cấm kết hôn dưới 15 tuổi và siết chặt toàn bộ giao dịch hôn nhân dưới 18 tuổi vào năm 2019 và 2020.

Sự trốn tránh của Yemen biểu hiện sự vi phạm nghiêm trọng các định ước và cam kết quốc tế. Quốc gia này đã hoàn toàn ngoảnh mặt trước Công ước về sự Chấp thuận Kết hôn, Độ tuổi Tối thiểu Kết hôn và Đăng ký Kết hôn. Cùng với đó, các Khuyến nghị chung của Ủy ban CEDAW và Ủy ban CRC đã liên tục khẳng định độ tuổi kết hôn tối thiểu chuẩn mực bắt buộc phải là 18 tuổi cho cả hai giới. Mọi sự hạ thấp mốc thời gian này đều bị coi là hành vi dung dưỡng cho bạo lực giới và xâm hại trẻ em.

Bản chất rào cản tại Yemen nằm ở sự chi phối tuyệt đối của tư tưởng Hồi giáo cực đoan. Các lực lượng bảo thủ đã biến vấn đề độ tuổi kết hôn thành một chiến trường tư tưởng, quy chụp mọi nỗ lực cải cách dân sự là "âm mưu tha hóa của phương Tây" hoặc hành vi "can thiệp trái phép vào giáo lý Sharia". Bên cạnh đó, tại các vùng nông thôn hẻo lánh – nơi tập trung hơn 70% dân số – luật tục bộ tộc ('Urf) mới là thứ quyền lực thực sự thống trị đời sống. Thẩm quyền tuyệt đối của các thủ lĩnh bộ tộc và các giáo trưởng địa phương đã đè bẹp hoàn toàn hệ thống tư pháp dân sự.

Phần 3: Vụ án Nujood Ali – Sự bứt phá Ý thức và Bất cập Hệ thống Tư pháp

Phân tích vụ án lịch sử của Nujood Ali như một dẫn chứng thực chứng bộc lộ toàn bộ sự mục nát, thiên vị của tư pháp Yemen và cơ chế tái xâm hại nạn nhân của xã hội gia trưởng.

3.1. Tiến trình tố tụng hy hữu và rào cản tư pháp đối với trẻ em

Sự bế tắc của hệ thống pháp lý không chỉ dừng lại trên các trang văn bản suông, mà đã cô đọng thành bản án cay đắng chà đạp lên thân phận của những đứa trẻ vô tội. Vụ án lịch sử của Nujood Ali chính là một minh chứng thực chứng phơi bày toàn bộ sự mục nát và thiên vị cấu trúc của tư pháp Yemen.

Sinh ngày 17/06/1998, Nujood Ali bị người cha gả ép vào tháng 2/2008 khi mới 9 tuổi cho Faez Ali Thamer, một người đàn ông ngoài 30 tuổi. Thỏa thuận ban đầu về việc trì hoãn quan hệ tình dục cho đến khi cô bé trưởng thành lập tức bị đập tan bởi những trận đòn hằn học và hành vi cưỡng hiếp tàn nhẫn kéo dài suốt 2 tháng.

Vào ngày 02/04/2008, ở tuổi 10, cô bé đã thực hiện một hành động dũng cảm hy hữu: tự mình bắt xe buýt đến Tòa án ở Sana'a để xin ly hôn. Sự xuất hiện trần trụi của một đứa trẻ giữa công sở tư pháp đã lay động Thẩm phán Mohammed al-Ghadha, người quyết định cho cô bé trú ẩn tạm thời và ra lệnh bắt giữ người cha cùng người chồng.

Dưới sự đại diện pháp lý miễn phí của nữ luật sư nhân quyền Shada Nasser, Tòa án đã tuyên bố cho Nujood ly hôn vào ngày 15/04/2008. Tuy nhiên, chiến thắng trên giấy tờ này lại bóc tách một sự bất công tư pháp ghê rợn và đày đọa phẩm giá nạn nhân.

Phán quyết này đã vạch trần khoảng trống pháp lý chết người của Luật Hình sự Yemen khi hoàn toàn không có điều khoản xử phạt tội hiếp dâm trong hôn nhân (marital rape). Hệ thống tòa án dân sự đã ngầm thừa nhận rằng mọi hành vi bạo lực tình dục đối với người vợ đều được hợp pháp hóa một khi hợp đồng hôn nhân đã được ký kết.

Thông qua cơ chế ly hôn Khul', tư pháp Yemen đã áp đặt một tư duy gia trưởng lệch lạc: coi nạn nhân là bên có lỗi và bắt họ phải trả giá bằng kinh tế để đổi lấy tự do. Đây chính là sự tha hóa nghiêm trọng của công lý, nơi phẩm giá và sự an toàn của trẻ em bị hạ thấp xuống sau giá trị của một giao dịch thương mại.

3.2. Mặt tối hậu tố tụng: Sự tái bóc lột trong gia đình gia trưởng và sự bất lực của pháp luật

Sự cay đắng của vụ án Nujood Ali không dừng lại ở phòng xử án, mà tiếp tục kéo dài thành một bi kịch tái bóc lột đau đớn ngay trong chính gia đình nạn nhân. Năm 2009, cuốn hồi ký "I Am Nujood, Age 10 and Divorced" xuất bản tại Pháp đã tạo ra một làn sóng xúc động toàn cầu và mang về nguồn tài trợ quốc tế lớn.

Nhà xuất bản Michel Lafon đã cam kết chi trả 1.000 USD mỗi tháng cho người cha với mục đích duy nhất là bảo đảm việc học tập và nuôi dưỡng Nujood. Thế nhưng, thứ cơ chế bảo hộ gia trưởng tàn nhẫn đã biến khoản tiền hỗ trợ thành công cụ trục lợi cho kẻ làm cha.

Đến năm 2013, ở tuổi 15, Nujood cay đắng tố cáo cha mình là ông Ali Mohammad al-Ahdel đã chiếm đoạt toàn bộ tiền nhuận bút và đuổi cô ra khỏi nhà. Người cha đã dùng số tiền tích góp từ nỗi đau của con gái để cưới thêm 2 người vợ mới cho bản thân ông ta. Tàn nhẫn hơn, ông ta tiếp tục tái diễn bi kịch khi bán em gái của Nujood là Haifa cho một người đàn ông lớn tuổi để lấy tiền hồi môn. Nujood hoàn toàn bị tước đoạt kinh phí đi học, chỉ nhận được khoản trợ cấp bọt bèo từ 20–30 USD mỗi tháng từ người chồng cũ và phải sống chật chội tại nhà người anh trai.

Sự bất lực của pháp luật bộc lộ trọn vẹn khi quyền quản lý tài sản tối thượng của người giám hộ nam (Wali) theo Luật Nhân thân được tôn thờ tuyệt đối. Chính quyền Yemen không những không can thiệp để bảo vệ quyền lợi của nạn nhân, mà còn hành động như một bộ máy đàn áp nhằm che đậy sự thật.

Vào tháng 3/2009, cơ quan chức năng đã vô cớ thu hồi hộ chiếu của Nujood, ngăn cản cô bé bay sang Vienna để nhận Giải thưởng Women's World Award vì e ngại tổn hại hình ảnh quốc gia. Sự can thiệp mang tính trấn áp này phơi bày ưu tiên đớn hèn của thể chế: thà bóp nghẹt tiếng nói của trẻ em còn hơn là đối mặt với sự trì trệ của chính mình.

Đến năm 2014, Nujood buộc phải tái kết hôn, đổi tên thành Nojoom, sinh 2 con gái và vĩnh viễn dở dang giấc mơ hoàn thành con đường học vấn. Vòng xoáy bi kịch của Nujood Ali là một lời tố cáo đanh thép chống lại một hệ thống tư pháp vô cảm, nơi thân phận người phụ nữ và trẻ em bị mắc kẹt vĩnh viễn giữa sự bóc lột của gia đình và sự thờ ơ của nhà nước.

Phần 4: Cuộc chiến lập pháp và tiến trình bị đóng băng của Bàn hội nghị quốc gia

4.1. Những nỗ lực cải cách không thành và sự chống đối từ phe bảo thủ (2009–2011)

Nhìn lại lịch sử tư pháp của Yemen, cuộc chiến xác lập độ tuổi kết hôn tối thiểu không thiếu những khoảnh khắc lóe sáng của tư duy tiến bộ. Tuy nhiên, mọi nỗ lực dân sự hóa hệ thống pháp luật đều bị bóp nghẹt bởi sự chống đối quyết liệt từ phe Hồi giáo bảo thủ.

Vào tháng 4 năm 2009, Bộ trưởng Tư pháp Dr. Ghāzī al-Aghbari đã có bước đi dũng cảm khi chính thức trình dự thảo sửa đổi Điều 15 Luật Nhân thân. Dự thảo đề xuất thiết lập ranh giới pháp lý cứng: ấn định độ tuổi kết hôn tối thiểu là 17 tuổi đối với nữ và 18 tuổi đối với nam. Trải qua các phiên tranh luận gay gắt, Quốc hội Yemen khi đó đã chấp thuận thông qua dự thảo ở ngưỡng tuổi tối thiểu chung là 17 tuổi. Đây được coi là một thắng lợi lịch sử bứt phá đối với phong trào bảo vệ quyền trẻ em.

Thế nhưng, thứ chiến thắng trên nghị trường ấy lập tức biến thành tro bụi chỉ sau một đêm. Ngay ngày hôm sau, phe nghị sĩ đối lập thuộc các lực lượng Hồi giáo bảo thủ đã liên kết phong tỏa dự thảo. Họ kích hoạt cơ chế rà soát hiến định, cưỡng ép chuyển toàn bộ hồ sơ sang Ủy ban Lập pháp Sharia trong Quốc hội để thẩm định. Mọi tiến trình lập pháp dân chủ lập tức rơi vào trạng thái đóng băng hoàn toàn.

Không dừng lại ở nghị trường, các giáo phái cực đoan mở dồn dập các chiến dịch tuyên truyền cuồng tín ngoài xã hội. Thủ lĩnh phái Salafi/Islah là Shaykh Abd al-Majid al-Zindani – nhà sáng lập Đại học al-Iman – đã trực tiếp phát động đợt phản công tư tưởng tàn bạo. Ông ta huy động các cuộc biểu tình cuồng nhiệt với sự tham gia của hàng triệu người để đe dọa chính quyền, vu cáo nỗ lực bảo vệ trẻ em là "âm mưu tha hóa từ phương Tây".

Kịch bản đàn áp lập pháp khép lại đầy cay đắng vào năm 2011. Dự thảo sửa đổi Luật Nhân thân bị bác bỏ và chôn vùi hoàn toàn dưới sự chống đối dữ dội của 23 nghị sĩ thuộc liên minh Islah-Saleh. Bản chất của sự thất bại này là sự đổi trác chính trị đê hèn giữa chính quyền Ali Abdullah Saleh và các lực lượng Hồi giáo cực đoan nhằm củng cố quyền lực cai trị.

4.2. Hội nghị Đối thoại Quốc gia (NDC 2013-2014) và sự sụp đổ của dự thảo Luật Quyền Trẻ em trước biến cố chính trị

Sự sụp đổ của chế độ Saleh năm 2011 đã mở ra một cửa sổ cơ hội hiếm hoi cho các lực lượng xã hội dân sự. Tại Hội nghị Đối thoại Quốc gia (NDC) diễn ra từ năm 2013 đến 2014, vấn đề quyền trẻ em một lần nữa trở thành tâm điểm của Bàn hội nghị.

Vào tháng 1 năm 2014, NDC ghi nhận một đột phá mang tính thời đại khi hoàn tất Tài liệu số 7 (Văn kiện về Quyền Phụ nữ). Toàn thể các bên tham gia đồng thuận ấn định độ tuổi kết hôn tối thiểu bắt buộc là 18 tuổi cho cả hai giới. Văn kiện này đồng thời hình sự hóa mọi hành vi vi phạm, quy định hạn ngạch 30% nữ giới tham gia vào bộ máy chính quyền, và ra lệnh cấm triệt để hủ tục cắt bỏ bộ phận sinh dục nữ (FGM).

Hiện thực hóa tinh thần NDC, ngày 27 tháng 4 năm 2014, Bộ trưởng Pháp chế Mohammad Makhlafi đã chính thức trình dự thảo Luật Quyền Trẻ em lên chính phủ. Dự thảo chứa đựng những chế tài pháp lý chưa từng có trong lịch sử tư pháp Yemen:

• Điều 46(c): Bắt buộc các quan chức tư pháp phải thẩm định và xác minh độ tuổi thực tế trước khi cấp phép đăng ký kết hôn.
• Điều 242(a): Áp đặt khung hình phạt tù từ 2 tháng đến 1 năm, kèm mức tiền phạt lên tới 400.000 YER (khoảng 1.860 USD) đối với người lập hợp đồng vi phạm.
• Chế tài người giám hộ: Đối với người làm chứng hoặc người giám hộ (wali) tham gia gả ép trẻ em, áp dụng án phạt tù từ 1 đến 3 tháng và phạt tiền từ 100.000 đến 250.000 YER.

Thế nhưng, giấc mơ cải cách một lần nữa bị đập tan bởi sự tàn khốc của biến cố chính trị. Tháng 9 năm 2014, lực lượng phiến quân Houthi tràn vào đánh chiếm thủ đô Sana'a, châm ngòi cho cuộc nội chiến toàn diện. Sự sụp đổ của nhà nước trung ương đã làm phá sản toàn bộ thành quả của NDC, khiến dự thảo Luật Quyền Trẻ em bị đóng băng vĩnh viễn.

Bản chất rào cản hiện nay nằm ở sự đứt gãy thể chế tàn khốc do xung đột vũ trang. Chính quyền thực tế Houthi áp đặt các chính sách hà khắc, đóng cửa các tổ chức nhân quyền và tước đoạt toàn bộ quyền tự do cơ bản của phụ nữ. Đó là sự thiếu hụt triệt để về ý chí chính trị để ưu tiên quyền sống của con người. Khi thể chế sụp đổ và chiến tranh trị vì, thân phận của hàng triệu bé gái Yemen tiếp tục bị gạt ra bên lề, trở thành nạn nhân thầm lặng của một xã hội bị tàn phá tận gốc rễ.